Motivasyon: Sınav Döneminde İçsel ve Dışsal Güçleri Anlamak
Motivasyon, çoğu zaman “eksikliği hissedilen” ama ne olduğu tam olarak bilinmeyen bir kavramdır. Özellikle sınav dönemlerinde, öğrenciler motivasyonu kaybettiklerini düşünür; oysa çoğu zaman sorun motivasyonun yokluğu değil, yanlış anlaşılmasıdır.
Motivasyon genel olarak içsel ve dışsal olmak üzere ikiye ayrılır. Bu ayrımı anlamak, sınav sürecini daha sağlıklı yönetmenin en önemli adımlarından biridir.
Motive Olmak Ne Demektir?
Motive olmak, yalnızca istemek değil; eyleme geçebilmek demektir. Psikolojide motivasyon, bireyin davranışını başlatan, yönlendiren ve sürdüren güç olarak tanımlanır.
Kimi zaman bir neden bizi iter, kimi zaman ulaşmak istediğimiz bir hedef bizi çeker.
Bu durumu Viktor Frankl şöyle açıklar:
“İnsanı ayakta tutan şey haz değil, anlamdır.”
Viktor E. Frankl, İnsanın Anlam Arayışı
Yani insan, bir şeyi neden yaptığını bildiğinde harekete geçebilir. Sınava çalışmanın ardındaki “anlam” net değilse, motivasyon da kolayca dağılır.
İçsel Motivasyon: İçeriden Gelen Güç
İçsel motivasyon, kişinin kendi içinden gelen merak, öğrenme isteği, başarma arzusu ve kendini geliştirme ihtiyacından doğar.
Bu motivasyon türü ödül ya da ceza olmadan da çalışmayı mümkün kılar.
Edward Deci ve Richard Ryan, içsel motivasyonu şöyle açıklar:
“İnsanlar, anlamlı buldukları ve kendilerini yetkin hissettikleri işlere doğal olarak yönelirler.”
Deci & Ryan, Self-Determination Theory
Bir öğrenci “Bu konuyu öğrenmek istiyorum” dediğinde, içsel motivasyon devrededir. Bu nedenle içsel motivasyon daha kalıcı ve daha sürdürülebilirdir.
Dışsal Motivasyon: Dış Etkenlerin Rolü
Dışsal motivasyon; notlar, sınav sonuçları, takdir edilme, ödüller ya da eleştirilme gibi dış faktörlerden beslenir.
Sınav döneminde dışsal motivasyon kaçınılmazdır ve gereklidir. Ancak tek başına yeterli değildir.
Sadece “yüksek not almak” için çalışan bir öğrenci, zorlandığında kolayca vazgeçebilir. Çünkü dışsal motivasyon, içsel motivasyonla desteklenmediğinde çabuk tükenir.
Motivasyonu Artırmanın Anahtarı: Kendini Tanımak
Motivasyon, sandığımızın aksine dışarıdan bulunacak bir şey değil; kişinin kendini fark etmesiyle güçlenen bir süreçtir.
Hedeflerin net olması, belirsizliğin azalması motivasyonu doğrudan etkiler.
Bu noktada öğrencilerin kendine dürüstçe şu soruları sorması çok değerlidir:
- Ben ne istiyorum?
- Nerede olmak istiyorum?
- Bu sınavı neden başarmak istiyorum?
Bu sorular yalnızca hedefleri değil, kişinin kendisini anlatır.
Çünkü insan, kendi nedenlerini netleştirdiğinde çalışmak bir zorunluluk olmaktan çıkar; anlamlı bir yolculuğa dönüşür.
Sonuç: Motivasyon Bir Duygu Değil, Bir Süreçtir
Motivasyon, gelip giden bir duygu değil; anlam, hedef ve farkındalıkla beslenen bir süreçtir.
Öğrenci kendini tanıdıkça, nedenlerini netleştirdikçe ve hedeflerini somutlaştırdıkça motivasyon da güçlenir.
Unutulmamalıdır ki:
Motivasyon bulunmaz, inşa edilir.
Psikolog Asel Rüveyda UZUNYOL